Pamąstymai apie prabėgantį gyvenimą: Tadeuszo Różewicziaus ir Czesławo Miłoszo kūryba

Malgorzata Gajak - Toczek

Santrauka


Šiuolaikiniai žmonės vengia kalbėti apie senatvę – nelengvą gyvenimo tarpsnį, vadinamą ,,trečiuoju amžiumi“, ,,gyvenimo rudeniu“, ,,gyvenimo saulė-lydžiu“. Senatvės kaip unikalios kolektyvinės patirties temą pravartu nagrinėti su vidurinių mokyklų moksleiviais. Tadeuszo Różewicziaus ir Czesławo Miłoszo senatvinė kūryba atskleidžia kultūrinius senatvės atmetimo mechanizmus. Analizuojant ją derėtų prisiminti, kad tekstai, sukurti gyvenimui einant į pabaigą, tampa daugiau nei literatūra – juose atspindėtus unikalius išgyvenimus atliepia rašytojų biografijos.

Esminiai žodžiai: senatvė, nykstantis kūnas, liga, susvetimėjimas, kitybė, senolės archetipas.

Visas tekstas:

Full Text PDF (English)

Literatūra


Bois J.P., 1996, Historia starości od Montaigne’a do pierwszych emerytur, przeł. K. Marczewska. Gdańsk: Oficyna Wydawnicza Volumen.

Chrząstowska B., 2011, Stary Poeta – mądrość i zachwyt. – Polonistyka 5, 57–65.

Cybulska E., 2007, Starzy łowcy motyli”: cielesność widziana oczami starych poetów („Na oczy nieznajomej” T. Różewicza i „Uczciwe opisanie samego siebie …” Cz. Miłosza wobec tradycji). –Przekraczanie granic. O twórczości Tadeusza Różewicza, red. W. Browarny, J. Orska, A. Poprawka. Kraków: Wydawnictwo Universitas, 223–236.

Czapliński P., Śliwiński P., 2000, Lekcja Starych Mistrzów. – Eidem, Literatura polska 1976–1998. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 320–343.

Czyżyk A., 2005, Stary poeta odchodzi. – Polonistyka 5, 4–7.

Dojrzewanie do pełni życia. Starość w literaturze polskiej i obcej, red. S. Kruk, E. Flis-Czerniak. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2006.

Egzystencjalne doświadczenie starości w literaturze, red. A. Gleń, I. Jokiel, M. Szladowski. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2008.

Eliade M., 1992, Próba labiryntu. Rozmowy z Claude Henri Rocquelem, transl. by K. Środa. Warszawa: Wydawnictwo Sen. Franaszek A., 1999, „Niewidziane dotąd zwiedzam okolice”. O późnej twórczości Mistrzów. – Polonistyka 4,

–202.

Gajak-Toczek M., 2011, Czesław Miłosz patrzy na „podszewkę świata”. – Spotkanie z człowiekiem. Zaczynając od Czesława Miłosza, red. G. Dąbrowski, B. Dwilewicz, K, Petrowiak. Wrocław: Wydawnictwo Katedry Etnologii Uniwesytetu Wrocławskiego, 143–170.

Grabowska A., 2004, Z młodzieżą o starości. – Polonistyka 3, 40–44.

Hobot-Marcinek J., 2012, Stara Baba i Goethe. Doświadczenie i transgresja starości. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jay M., 2008, Pieśni doświadczenia. Nowoczesne amerykańskie i europejskie wariacje na uniwersalny temat, transl. by A. Rejniak-Majewska. Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Legeżyńska A., 2000, Elegijność, ironia, wzniosłość. – Tygodnik Powszechny 14, 14–15.

Lichtenberg G. Ch., 2005, Pochwała wątpienia. Bruliony i inne pisma, transl. by T. Zatorski. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz-Terytoria.

Márai S., 2004, Dziennik (fragmenty), transl. by T. Worowska. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik.

Marciniak H., 2007, „Nasze pomniki są dwuznaczne”. O epitafiach Tadeusza Różewicza. – Teksty Drugie 3, 22–41.

Miłosz Cz., 2001, Abecadło. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Miłosz Cz., 2006, Wiersze wszystkie. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Miłosz Cz., 2011, Wiersze wszystkie. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Miłosz Cz., 2011b, Piesek przydrożny. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Minos G., 1995, Historia starości. Od antyku do renesansu, przeł. K. Marczewska. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.

Nycz R., 1994, Tropy „ja”. Koncepcje podmiotowe w literaturze polskiej ostatniego stulecia. – Teksty Drugie 26, 7–27.

Nycz R., 2006, Literatura nowoczesna wobec doświadczenia. – Teksty Drugie6, 55–70.

Pilch A., 2010, Formy wyobraźni. Poeci współcześni przed obrazami wielkich mistrzów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pomoc i opieka w starości, red. B. Kromolicka, B. Bugajska, K. Serdyńska. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2007.

Przybylski R., 1998, Baśń zimowa. Esej o starości. Radom: Wydawnictwo Sic!.

Różewicz T., 1996, zawsze fragment. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.

Różewicz T., 1998, Poezja 4. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.

Różewicz T., 2002,Szara strefa. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.

Różewicz T., 2004, Wyjście. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.

Różewicz T., 2006a, Poezja 3. Wrocław: Wydawnictwo Książnica.

Różewicz T., 2006b, Poezja 4. Wrocław: Wydawnictwo Książnica.

Skrendo A., 1999, O szczególnych właściwościach tzw. późnej twórczości Tadeusza Różewicza. – Polonistyka 4, 203–207.

Sławek T., 2008, Trakt starego człowieka. Próba polityki starości. – Egzystencjalne doświadczenie starości w literaturze, red. A. Gleń, I. Jokiel, M. Szlagowski. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 15–31.

Stala M., 1997,Druga strona. Notatki o poezji współczesnej. Kraków, Wydawnictwo Znak.

Starość. Wybór materiałów z VII Konferencji Pracowników Naukowych i Studentów Instytutu Nauk o Literaturze

Polskiej UŚ, red. A. Nawarecki, A. Dziadek. Katowice: Górnośląska Macierz Kultury, 1995.

Szladowski M., 2008, Starość w przedsionku śmierci (zamiast wstępu). – Egzystencjalne doświadczenie starości w literaturze, red. A. Gleń, I. Jokiel, M. Szlagowski. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 7–14.

Śliwiński P., 2005, Czesław Miłosz: moment i wieczność. – Polonistyka 1, 45–47.

Ślósarska J., 2009, Bądź szybszy od śmierci. Studia z antropologii kultury. Łódź: Wydawnictwo Naukowe Primum Verbum.

Walis M., 1995, Późna twórczość wielkich artystów. Warszawa: PIW.

Zarębianka Z., 2006, „I rozłączone się złączy w jedno…” Motyw starości w późnych wierszach Czesława Miłosza. – Dojrzewanie do pełni życia. Starość w literaturze polskiej i obcej, red. S. Kruk, E. FlisCzerniak. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 473–487.

Zawistowska-Toczek D., 2008, Stary Poeta. Ars moriendi w późnej twórczości Zbigniewa Herberta. Lublin: Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej Gaudium.

Życie w starości, red. B. Bugajska. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2007.




eISSN 1822- 7805